महत्वपूर्ण विलोम शब्द
![]() |
vilom shabd in hindi |
Vilom Shabd Kya Hote Hain
विलोमशब्द का अर्थ है उल्टा या विपरीत किसी भी शब्द का उल्टा अर्थ व्यक्त करने वाले शब्दो को विलोमार्थक शब्द कहते है जैसे नवीन का होगा प्रचीन यहाँ नवीन शभ्द का विपरीत अर्थ प्रकट करता है यह विमम शब्द होते है। विलोमार्थक शब्दों को विपर्यावाची विपरीतार्थक प्रतिलोमार्थक तथा विलोम शब्द भी कहते है विलोम शब्दों के प्रयोग से भाषा में अभिव्यक्ति शक्ति बढ़ जाती हैं।
|
शब्द |
विलोम |
||
|
अंतरंग |
बहिरंग |
||
|
अल्पमत |
बहुमत |
||
|
अर्पण |
ग्रहण |
||
|
अविस्मरणीय |
विस्मणीय |
||
|
अल्पज्ञ |
विष |
||
|
अर्जन |
विसर्जन |
||
|
अवकाश |
व्यस्तता |
||
|
अवयव |
निरवयव |
||
|
अत्र |
तत्र |
||
|
अगैती |
पिछैती |
||
|
अपव्यय |
मितव्यय |
||
|
अगर |
मगर |
||
|
अस्त |
उदय |
||
|
अस्थि |
माँस |
||
|
अग |
जग |
||
|
अधम |
श्रैष्ठ |
||
|
अगम |
गम्भ |
||
|
अवनति |
उन्नति |
||
|
आवश्यक |
अनावश्यक |
||
|
आसत्ति |
विरक्ति |
||
|
उष्ण |
शीत |
||
|
ऊँच |
नीच |
||
|
तीक्ष्ण |
कुंद |
||
|
तम |
प्रकाश |
||
|
तिलांजलि |
ग्रहण |
||
|
तटस्थ |
पक्षधर |
||
|
दानव |
देव |
||
|
दहन |
शमन |
||
|
दाहक |
शामक |
||
|
दक्षिण |
दाम |
||
|
दायाँ |
बायाँ |
||
|
ओछा |
उदार |
||
|
दाये |
बाये |
||
|
अगम |
सुगम |
||
|
एकीकृत |
विभाजित |
||
|
गुण |
दोष |
||
|
गाढ़ा |
पतला |
||
|
अपमान |
सम्मान |
||
|
अधीन |
स्वतंत्र |
||
|
अति |
अल्प |
||
|
अर्थ |
अनर्थ |
||
|
असार |
संसार |
|
|
|
आय |
व्यय |
|
|
|
अभी |
कभी |
|
|
|
अँधेरा |
उजाला |
|
|
|
अवलम्ब |
निरालम्ब |
|
|
|
अन्तः |
बाह्य |
|
|
|
अविवेक |
विवेक |
|
|
|
अधीन |
स्वाधीन |
|
|
|
अगला |
पिछला |
|
|
|
आज्ञा |
प्रार्थना |
|
|
|
आधा |
पूरा |
|
|
|
आकार |
निराकार |
|
|
|
आस्था |
अनास्था |
|
|
|
आशा |
निराशा |
|
|
|
आकाश |
पाताल |
|
|
|
आकर्षण |
विकर्षण |
|
|
|
आरोह |
अवरोह |
|
|
|
उऋण |
ऋणी |
|
|
|
उर्वरा |
ऊसर |
|
|
|
अदेह |
सदेह |
|
|
|
उपमेय |
अनुपमेय |
|
|
|
उत्तम |
अधम |
|
|
|
उदास |
प्रसन्न |
|
|
|
उल्लास |
उवसाद |
|
|
|
उघोग |
अनुघोग |
|
|
|
एक |
अनेक |
|
|
|
उल्लेख |
अनुल्लेख |
|
|
|
उपलब्ध |
अनुपलब्ध |
|
|
|
एकार्थ |
अनेकार्थक |
|
|
|
एकदेशी |
सवेदेशीज |
|
|
|
गहरा |
उथला |
|
|
|
गमन |
आगमन |
|
|
|
निर्दभ |
दूरस्थ |
|
|
|
गृहस्थ |
सन्यासी |
|
|
|
दुखारी |
सुखारी |
|
|
|
दिनात |
निशात |
|
|
|
दिवाकर |
निशाकर |
|
|
|
अनिवार्य |
वैकल्पिक |
|
|
|
अग्रज |
अनुज |
|
|
|
अल्प |
प्रचुर |
|
|
|
अज्ञ |
विज्ञ |
|
|
|
आज्ञा |
अवज्ञा |
|
|
|
आर्य |
अनार्य |
|
|
|
अनाप |
शनाप |
|
|
|
आहूत |
अनाहूत |
|
|
|
अभिमान |
निराभिमान |
|
|
|
अदेर |
सबेर |
|
|
|
अनुराग |
विराग |
|
|
|
असीम |
क्षणिक |
|
|
|
कुबुद्धि |
सुबुद्धि |
|
|
|
उत्तीर्ण |
अनुतीर्ण |
|
|
|
उत्थान |
पतन |
|
|
|
स्मरण |
विस्मरण |
|
|
|
उदण्ड |
विनम्र |
|
|
|
उपकार |
अपकार |
|
|
|
उपस्थित |
अनुपस्थित |
|
|
|
उपयोगी |
अनुपयोगी |
|
|
|
ऐच्छिक |
अनैच्छिक |
|
|
|
अद्भुत |
साधारण |
|
|
|
अतीत |
वर्तमान |
|
|
|
आस्तिक |
नास्तिक |
|
|
|
खेचर |
भूचर |
|
|
|
खर्च |
जमा |
|
|
|
खंडन |
मंडन |
|
|
|
खंड |
अखंड |
|
|
|
खरा |
खोटा |
|
|
|
गत |
आगत |
|
|
|
गध |
निर्गध |
|
|
|
गरल |
अमृत |
|
|
|
गेय |
अगेय |
|
|
|
गति |
अगति |
|
|
|
ठंडा |
गर्म |
|
|
|
दिन |
रात |
|
|
|
निकटस्थ |
दूरस्थ |
|
|
|
औचित्य |
अनौचित्य |
|
|
|
औपचारिक |
अनौपचारिक |
|
|
|
कठोर |
मृदु |
|
|
|
गीत |
अगीत |
|
|
|
गुप्त |
प्रकट |
|
|
|
गुरूत्व |
लघुत्व |
|
|
|
गुरू |
लघु या शिष्य |
|
|
|
गूढ़ार्थ |
सरलार्थ |
|
गोरा |
काला |
|
घटिया |
बढ़िया |
|
घृणा |
प्रेम |
|
घातक |
रक्षक |
|
समेटना |
बिखेरना |
|
घोष |
अघोष |
|
चल |
अचल |
|
दुर्दिन |
सुदिन |
|
चतुर |
मूर्ख |
|
चिकना |
रूखा |
|
जपा |
अजपा |
|
जीवन |
मृत्यु |
|
जन्म |
मरण |
|
जन्मा |
अजन्मा |
|
चेतन |
अचेतन |
|
दिशा |
विदिशा |
|
दीर्घ |
ह्स्व |
|
दीप्त |
अदीप्त |
|
दीर्घायु |
अल्पायु |
|
दुखिया |
सुखिया |
|
दुष्कर |
सुकर |
|
दुसाध्य |
सुसाध्य |
|
दुखद |
सुखद |
|
दुर्जन |
सुलभ |
|
दुर्ग्ध |
सुगंध |
|
दुर्बोंध |
सुबोध |
|
दुर्गुण |
सद्गुण |
|
कथ्य |
अकथ्य |
|
दुर्गम |
सुगम |
|
दुर्गित |
सुगित |
|
दुर्भेघ |
सुभेघ |
|
दुर्बेल |
सबल |
|
दुर्व्यवहार |
सदव्यवहार |
|
दुर्व्यवस्था |
सुव्यवस्था |
|
दुश्चरित्र |
सच्चरित्र |
|
कायर |
वीर |
|
कुटिल |
सरल |
|
कीर्ति |
अपकीर्ती |
|
कोमल |
कठोर |
|
कच्चा |
पक्का |
|
कर्षण |
विकर्षण |
|
कर्म |
अकर्म |
|
कपूत |
सपूत |
|
कनिष्ठ |
वरिष्ठ |
|
क्रिया |
प्रतिक्रिया |
|
क्रय |
विक्रय |
|
कलुष |
निष्कलुष |
|
क्लपनीय |
अकल्पनीय |
|
कटु |
मृदु |
|
काज |
अकाज |
|
करणीय |
अकरणीय |
|
कृत्रिम |
नैसर्गिक |
|
कृपा |
अकृपा |
|
कृतज्ञ |
कृतध्न |
|
अनाथ |
सनाथ |
